RPO ve RTO nedir? Felaket kurtarma hedefleri nasıl belirlenir?
Bir sunucu durduğunda ilk sorulan iki soru hep aynıdır: Ne kadar veri kaybettik, sistem ne zaman geri gelecek? RPO ve RTO bu iki sorunun cevabını felaketten önce, yazılı olarak belirler. Yedekleme sıklığından felaket kurtarma mimarisine kadar her karar bu iki hedefe göre verilir.
Nerga Bilişim4 dk okuma
01RPO: kabul edilebilir veri kaybı
RPO (Recovery Point Objective, kurtarma noktası hedefi), bir kesintide geriye dönük ne kadar verinin kaybedilmesini göze alabileceğinizi gösterir. Zaman olarak ifade edilir: RPO 24 saat ise en fazla bir günlük veri kaybı kabul ediliyor demektir.
RPO doğrudan yedekleme ya da kopyalama sıklığını belirler. Gece bir kez alınan yedek, öğleden sonra yaşanan bir arızada sabahtan beri girilen bütün kayıtların kaybolması demektir. Sipariş, üretim ya da muhasebe verisi için bu kabul edilemiyorsa yedek daha sık alınmalı ya da veri sürekli kopyalanmalıdır.
- RPO 24 saat: günlük yedekleme yeterlidir.
- RPO 1–4 saat: gün içinde tekrarlanan yedek ya da anlık görüntü (snapshot) gerekir.
- RPO birkaç dakika: verinin sürekli kopyalanması (replikasyon) gerekir.
02RTO: sistemin geri gelme süresi
RTO (Recovery Time Objective, kurtarma süresi hedefi), kesintinin başladığı andan sistemin yeniden hizmet verdiği ana kadar geçmesine izin verilen en uzun süredir.
Yedeğin var olması RTO'yu karşılamaya yetmez. Kurtarma süresine şu adımların hepsi girer; birkaç terabaytlık bir sunucunun yedekten geri yüklenmesi tek başına saatler sürebilir.
Tespit
Arızanın fark edilmesi ve kurtarma kararının verilmesi.
Altyapı
Sistemin çalışacağı sunucu, depolama ve ağın hazır edilmesi.
Geri yükleme
Verinin ve sanal makinelerin yedekten ya da kopyadan geri getirilmesi.
Doğrulama
Uygulamanın denenmesi ve kullanıcıların yeniden bağlanması.
03İki hedef nasıl belirlenir?
RPO ve RTO teknik bir ayar değil, iş kararıdır. Hedefi BT ekibi tek başına koymaz; sistemi kullanan birimle birlikte belirler.
- Sistemlerin envanterini çıkarın: hangi uygulama hangi sunucuda çalışıyor, hangi veriye ve hangi sisteme bağlı.
- Her sistem için kesintinin bedelini sorun: bir saatlik duruşta kaybedilen satış, bekleyen üretim, sözleşme cezası, müşteri güveni.
- Sistemleri öncelik sınıflarına ayırın; her sınıfa bir RPO ve bir RTO yazın.
- Hedefleri ilgili birimlerle onaylayın ve yazılı hale getirin.
- Hedefi karşılayan yedekleme ve kurtarma yöntemini seçin.
| Sınıf | Örnek sistemler | RPO | RTO |
|---|---|---|---|
| Kritik | ERP, üretim, e-ticaret | Dakikalar | 1–4 saat |
| Önemli | E-posta, dosya sunucusu | Birkaç saat | Aynı gün |
| Destek | Arşiv, test ortamları | 24 saat | Birkaç gün |
04Hedef, yöntemi belirler
Kısa RPO ve RTO daha fazla altyapı ve daha yüksek maliyet demektir. Bütün sistemleri en kısa hedefe koymak yerine sınıflara ayırmak, bütçenin gerçekten kritik sistemlere harcanmasını sağlar.
Yedekleme
Veri belirli aralıklarla kopyalanır ve ayrı bir ortamda saklanır. RPO yedek sıklığı kadardır; RTO verinin büyüklüğüne ve geri yüklenecek altyapının hazır olmasına bağlıdır.
Replikasyon
Sunucular ikinci bir ortama sürekli ya da sık aralıklarla kopyalanır. RPO dakikalara iner; sistem ikinci ortamda kısa sürede çalıştırılabilir.
Olağanüstü durum kurtarma hizmeti (DRaaS)
Kopyaların hedefi servis sağlayıcının veri merkezidir. Felakette sistemler orada çalıştırılır; kurtarma planı ve testler hizmetin parçasıdır.
Nerga Cloud'un olağanüstü durum kurtarma hizmetinde sistemlerin RTO ve RPO hedefleri birlikte belirlenir; felakette sunucular Türkiye'deki veri merkezlerinde bulunan yedek ortamda yeniden çalıştırılır.
05Fidye yazılımı ve yedeğin kendisi
Fidye yazılımları yalnız sunucuları değil, ağdan erişilebilen yedekleri de şifrelemeye çalışır. Yedekler de şifrelenmişse RPO ve RTO hesapları anlamını yitirir.
- 3-2-1 kuralı: verinin en az üç kopyası, iki farklı ortamda; bir kopya başka bir lokasyonda.
- Değiştirilemez (immutable) yedek: belirlenen süre dolmadan silinemeyen ve değiştirilemeyen kopya.
- Yedek ortamına ayrı kimlik bilgileriyle erişim: bir yönetici hesabı ele geçirilse bile yedekler korunur.
Hızlı geri dönüş için bir kopyanın tesiste, büyük bir felakete karşı bir kopyanın başka bir veri merkezinde durması iki ihtiyacı birlikte karşılar. Ayrıntılar Yedekleme Çözümleri sayfasında.
06Planı test edin
Test edilmemiş bir kurtarma planı ilk felakette test edilmiş olur. Geri yüklemenin gerçekte ne kadar sürdüğü ancak denenerek öğrenilir.
- Kritik sistemler için en az yılda bir, mümkünse daha sık kurtarma testi yapın.
- Ölçülen süreyi RTO ile, geri gelen verinin tarihini RPO ile karşılaştırın.
- Sonucu ve görülen eksikleri yazılı kaydedin.
- Yeni bir sistem eklendiğinde ya da altyapı değiştiğinde planı güncelleyin.
Sık sorulanlar
RPO ile RTO arasındaki fark nedir?
RPO kesintiden geriye doğru bakar: ne kadar veri kaybedilebilir. RTO ileriye doğru bakar: sistem ne kadar sürede yeniden çalışmalı. Biri yedekleme sıklığını, diğeri kurtarma altyapısını belirler.
Yedekleme ile felaket kurtarma aynı şey mi?
Hayır. Yedekleme verinin bir kopyasını saklar. Felaket kurtarma, ana sistem kullanılamadığında uygulamaların başka bir ortamda çalışır hale getirilmesidir; yedeği kullanır ama altyapıyı, ağı ve kurtarma adımlarını da kapsar.
RPO ve RTO sıfır olabilir mi?
Sıfıra yakın değerler eşzamanlı kopyalama ve otomatik devretme gerektirir. Maliyeti yüksektir; genellikle yalnız en kritik sistemler için seçilir.
Kurtarma planı ne sıklıkla test edilmeli?
Kritik sistemlerde en az yılda bir, büyük altyapı değişikliklerinden sonra da yeniden. Test, planın yalnız yazıda değil gerçekte çalıştığını gösterir.